پیوند به چه معناست
شناخت انواع پیوند
پیوند، فرآیندی است که در آن یک بافت یا عضو توسط جراحی از یک فرد (دهنده) برداشته و در بدن یک فرد دیگر (گیرنده) جایگزین می شود. انجام پیوند زمانی ضروری است که یک عضو یا بافت به دلیل بیماری یا هر نوع آسیب دیگری، عملکرد خود را از دست داده باشد.
- پیوند عضو: قلب، ریه ها، روده ها، کبد، لوزالمعده (پانکراس)، تیموس و کلیه ها
- پیوند بافت: رگ های خونی، استخوان، بافت پیوندی، غضروف، دریچه های قلبی، چشم (قرنیه) و پوست
- پیوند سلول های بنیادی: مغز استخوان (ممکن است سلول های بنیادی از خودتان (پیوند اتولوگ) یا فرد دیگری (پیوند آلوژنیک) گرفته شده باشد)، عروق محیطی و خون بند ناف
- سایر انواع پیوند: تزریق خون و پلاکت
پیوند اعضای بدن
پیوند یعنی خیالی آسوده در علم پزشکی
پیوند بافت
تزریق خون و پلاکت
پیوند سلول های بنیادی
پس از انجام پیوند، انجام چه کار هایی ضروری است؟
1. داروهای پیوند خود را تا اتمام دوره ی درمان، به طور دقیق و مطابق با دستور پزشک مصرف کنیم:
به طور کلی پس از انجام پیوند باید سه گروه از داروها را مصرف کرد:
- داروهایی که از حمله ی سیستم ایمنی به عضو یا بافت پیوندی جلوگیری می کنند. بدن ما عضو یا بافت پیوند شده را به عنوان یک عامل بیگانه شناسایی کرده و به اصطلاح آن را پس می زند. داروهای سرکوبگر ایمنی از این فرایند جلوگیری می کنند. در بیشتر موارد برای کاهش احتمال رد یا پس زدن پیوند و مشکلات ثانویه به آن، بایستی چند نوع داروی مختلف را مصرف کنیم.
- داروهایی که از عفونت های احتمالی جلوگیری می کنند یا در صورت بروز آن را از بین می برند. بعد از انجام پیوند، بدن ما به دلیل سرکوب عملکرد سیستم ایمنی، بسیار مستعد عفونت می شود. میکروب هایی که در حالت عادی برای بدن ما بی خطر هستند، در هنگام مصرف داروهای گروه اول (سرکوبگر ایمنی)، مشکل ساز می شوند و عفونت های فرصت طلب به وجود می آیند. به همین علت در بین داروهایی که پس از پیوند مصرف می کنیم داروهای ضد باکتری، ضد ویروس و ضد قارچ هم وجود دارند. در بعضی از انواع پیوند لازم است پیش از انجام جراحی، واکسن های خاصی را دریافت کنیم.
- داروهایی که مشکلات ناشی از پیوند یا عوارض جانبی داروهای دیگر (مانند اسهال، نفخ و غیره) را کنترل می کنند.
2. در مورد مصرف داروهایمان چه نکاتی را لازم است بدانیم؟
- حتماً نام همه ی داروهای مربوط به پیوند خود را بدانیم. اگر برایمان مقدور نیست، در هنگام ویزیت پزشک داروهایمان را به همراه داشته باشیم.
- درباره ی نحوه ی صحیح مصرف (زمان، تعداد دفعات مصرف، بعد یا قبل از غذا بودن و سایر توصیه ها) اطمینان حاصل کنید. حتماً این موارد را از پزشک و داروساز خود بپرسید.
- اگر داروی دیگری به طور هم زمان مصرف می کنید، حتماً نام آن ها را هم بدانید، چون ممکن است بعضی از ای داروها با داروهایی که برای پیوند مصرف می کنید، تداخل داشته باشند.
- هیچ یک از داروهای خود را بدون دستور پزشک قطع نکنید.
- اگر دچار هر نوع عارضه شدید، حتماً با پزشک خود در میان بگذارید.
- پیش از اتمام داروهایتان، از پزشک بخواهید برایتان نسخه ی جدید بنویسد تا همیشه مقدار کافی از دارو را داشته باشید.
- اگر توان پرداخت قیمت داروهایتان را ندارید، از پزشکتان بخواهید که شما را با خیریه ها و انجمن های مربوطه آشنا کنند.
- بدون هماهنگی پزشک، هیچ دارویی را بدون نسخه تهیه نکنید. این شامل کلیه ی گیاهان دارویی نیز می شود.
- اگر نام تجاری دارویی که تهیه کرده اید با دارویی که پزشک برایتان تجویز کرده است، تفاوت دارد، حتماً در مورد مصرف آن با پزشک خود مشورت کنید.
- اگر تصمیم دارید باردار شوید یا باردار هستید، به پزشک خود اطلاع دهید زیرا تعداد زیادی از داروهای پیشگیری کننده از رد پیوند، باعث ایجاد آسیب به جنین می شوند.
این خیلی مهم است که حتماً همه ی داروهای خود را به ترتیبی که پزشک معالجتان تعیین کرده، مصرف کنید. ممکن است با فراموش کردن مصرف یکی از داروهای پیشگیری کننده از رد پیوند، دچار پس زدگی عضو یا مغز استخوان شوید. هم چنین فراموش کردن هر یک از داروهای ضد باکتری، ضد قارچ و ضد ویروس که توسط متخصص عفونی برایتان تجویز می شود منجر به عفونت های خطرناکی خواهد شد.
پیشگیری از بروز عفونت پس از انجام پیوند
پس از انجام پیوند، بدن شما ضعیف است و در معرض خطر عفونت هستید. حتی اگر تعداد گلبول های سفید هم در محدوده ی نرمال باشد، احتمال بروز عفونت وجود دارد.
دلایل ایجاد عفونت
معمولاً دلایل ایجاد عفونت پس از انجام پیوند شامل موارد زیر می شود:
ماه اول
باکتری ها، قارچ ها، ویروس تبخال
ماه دوم
عفونت های ناشی از سایتومگالوویروس و سایر ویروس ها، باکتری ها و قارچ ها
ماه سوم
ویروس آبله مرغان، باکتری ها، قارچ ها و ویروس های تنفسی
تشخیص علائم اولیه ی عفونت
یکی از آسان ترین و در عین حال مهم ترین راه های تشخیص علائم عفونت، اندازه گیری دمای بدن است. بایستی روزی دو بار دمای بدن خود را اندازه بگیرید. می توانید یک جدول تهیه کنید و در تمام مدتی که داروی سرکوبگر ایمنی مصرف می کنید دمای بدنتان را در آن یادداشت کنید تا بهتر بتوانید وضعیت خود را پیگیری کنید.
پس از انجام پیوند اتولوگ مغز استخوان، حتماً به مدت دو هفته پس از ترخیص از بیمارستان، روزی دو مرتبه دمای بدن خود را چک کنید. چنانچه پیوند مغز استخوان شما از نوع آلوژنیک است یا پیوند عضو گرفته اید، در تمام مدتی که داروهای سرکوبگر ایمنی دریافت می کنید و زمانی که central line دارید، دمای بدن خود را روزی دو مرتبه اندازه گیری کنید. دمای عادی بدن حدود 37 درجه ی سانتی گراد است و معمولاً صبح ها اندکی پایین تر است و به مرور و با گذشت زمان تا شب، افزایش پیدا می کند.
چه زمانی با پزشک خود تماس بگیریم
آگاهی لازم را در مورد علائم اولیه ی عفونت داشته باشید و به محض بروز آن ها با پزشک تماس بگیرید:
- تب بالاتر از 38 درجه ی سانتی گراد (حتی اگر حال عمومی تان خوب است)
- تنگی نفس
- سرفه همراه با خلط زرد یا سبز یا سرفه ی خشک مداوم
- عرق و لرز، حتی اگر دمای بدنتان عادی است
- خشکی گلو و درد در حین خوردن مواد غذایی
- ترشحات بینی، گرفتگی بینی، سردرد و حساسیت به لمس در محل گونه ها و پیشانی
- مشکل در دفع ادرار: درد یا سوزش، تکرر ادرار، احساس دائمی نیاز به ادرار کردن. اگر هم در ادرارتان خون دیده شد، به سرعت به پزشک خود اطلاع دهید
- ادرار کدر یا ادرار با بوی بد
- قرمزی، تورم، حساسیت به لمس و خروج ترشح در محل کتتر وریدی مرکزی
- اسهال، با یا بدون دلپیچه
- وجود زخم یا دانه های سفید رنگ در دهان یا بر روی زبان
- ضایعات پوستی
- ناراحتی واژینال، خارش یا ترشح غیرعادی از واژن
- اگر فهمیدید در مواجهه با افرادی قرار گرفته اید که مبتلا به بیماری هایی مانند آبله مرغان، عفونت های مختلف دستگاه تنفسی (از سرماخوردگی ویروسی ساده تا آنفولانزا و ذات الریه)، تبخال و هر نوع بیماری عفونی دیگر قرار گرفته اید، باید به پزشکتان اطلاع دهید.
توصیه هایی برای پیشگیری از عفونت
تا زمانی که هر نوع داروی سرکوبگر ایمنی مصرف می کنید یا از شما central line گرفته شده است یا پیوند مغز استخوان از نوع اتولوگ گرفته اید و بر روی درمان نگهدارنده با داروهایی مثل ریتوکسیمب یا لنالیدومید هستید تا مدت 6 ماه، باید توصیه های زیر را رعایت کنید:
- به دقت بهداشت را رعایت کنید
این بسیار ضروری است که بهداشت را رعایت کنیم تا از بروز عفونت پیشگیری شود. حتماً به صورت روزانه با آب و صابون استحمام کنید؛ فقط مراقب باشید (در صورتی که رگ مرکزی از شما گرفته شده است) با آب تماس پیدا نکند.
برای کاهش احتمال عفونت و خونریزی از لثه، رسیدگی روزانه به بهداشت دهان و دندان دارای اهمیت بسیاری است. با استفاده از مسواک بسیار نرم و اگر دسترسی دارید مسواک های اسفنجی یک بار مصرف و خمیر دندان حاوی فلوئوراید، دندان های خود را پس از هر وعده ی غذایی مسواک بزنید. با دهانشویه ای که مورد تأیید پزشکتان هست، دهان خود را بشویید.
- از بروز عفونت هایی که در اثر تماس مستقیم منتقل می شوند پیشگیری کنید
شستن کامل و دقیق دست ها بسیار حیاتی است، به خصوص در شش ماه ابتدایی پس از انجام پیوند و در طول مدتی که (در صورت صلاحدید پزشک) داروی سرکوبگر ایمنی مصرف می کنید. دست هایتان را با آب گرم و صابون بشویید.
استفاده از ژل های ضدعفونی کننده ی دست در زمانی که خارج از منزل هستید، بسیار توصیه می شود. به یاد داشته باشید که این ژل ها از شما در برابر کلیه ی عفونت ها محافظت نمی کنند.
چه وقت هایی حتماً باید دستان خود را بشوییم؟
- پیش از خوردن غذا
- قبل و بعد از آماده کردن غذا
- پس از لمس کردن حیوانات (خانگی و غیر خانگی)
- پس از سرفه، عطسه و گرفتن بینی
- پس از بازگشت به منزل
- قبل و بعد از هر نوع رگ گیری و نیز تزریق های داخل وریدی
- پس از نزدیکی جنسی
- پیش از خوردن هر نوع دارویی
- پس از دست زدن به لباس های کثیف
- پس از تعویض پوشک بچه
- پس از رفتن به دستشویی
حتی اگر در حال انجام هر کدام از این فعالیت ها، دستکش به دستتان بوده است، باز هم دستانتان را بشویید.
- از بروز عفونت هایی که از طریق ارتباط مستقیم و انتقال تنفسی منتقل می شوند، پیشگیری کنیم
از هر گونه فعالیتی که مستلزم تماس با خاک و گیاهان است، مانند باغبانی، کشاورزی، مالچ پاشی، کندن زمین و … خودداری کنید. تماس مستقیم با خاک و گیاهان می تواند منجر به عفونت باکتریایی و قارچی خطرناک شود. اگر به موجب شغل خود (مثلاً باغبانی یا کشاورزی) ناچار به تماس با خاک و گیاهان هستید، حتماً از دستکش و ماسک استفاده کنید و توصیه های مربوط به رعایت بهداشت را مراعات کنید.
از نگهداری وسایلی که در آن ها آب راکد وجود دارد در حیاط منزل خودداری کنید، زیرا ممکن است باعث تجمع پشه و انتقال برخی از عوامل عفونی از طریق آن ها شود.
هیچ یک از این توصیه ها بدین معنا نیست که نباید از منزل خارج شوید. قدم زدن، دوچرخه سواری و خیلی دیگر از فعالیت های خارج از خانه، نه تنها لذت بخش هستند، بلکه باعث بهبود وضیت سلامتی تان هم می شوند.
- پیشگیری از عفونت های تنفسی
- از تماس نزدیک با افرادی که مبتلا به عفونت های مختلف تنفسی مثل سرماخوردگی، آنفولانزا، ذات الریه و … هستند بپرهیزید. به خصوص در هنگامی که کودکان در سنین مهد کودک و مدرسه در اطرافتان هستند، بسیار مراقب باشید، زیرا کودکان در تماس با کودکان دیگر هستند و احتمال شیوع عفونت های تنفسی در مدارس بسیار زیاد است.
- از رفت و آمد در محیط های شلوغ که نمی توانید از افراد دیگر فاصله بگیرید، خودداری کنید. ممکن است فکر کنید با گذاشتن ماسک احتمال انتقال عفونت کم می شود. در واقع نیاز ندارید که حتماً در خارج از خانه ماسک بگذارید ولی اگر می خواهید ماسک بگذارید این را بدانید که باز هم در محیط های شلوغ و پر ازدحام در معرض خطر ابتلا به عفونت هستید. البته ماسک زدن در هواپیما و اتوبوس می تواند کمک کننده باشد.
- از محل هایی که در آن ها ساختمان سازی در حال انجام است دوری کنید، زیرا احتمال وجود قارچ های بیماری زا در چنین محیط هایی زیاد است.
- از مصرف تنباکو (سیگار، قلیان و … ) و ماری جوانا خودداری کنید و در معرض دود آن ها هم قرار نگیرید، زیرا خطر ابتلا به انواع عفونت های باکتریایی، قارچی و ویروسی را زیاد می کنند.
- از نزدیک شدن به آتشِ ناشی از سوختن چوب دوری کنید چون ممکن است درختان، آلودگی قارچی داشته باشند.
- از تمیز کردن خانه، به نحوی که گرد و خاک از سطوح به هوا بلند شود (مانند جارو زدن، گردگیری و تمیز کردن حمام و دستشویی) خودداری کنید. اما اگر احساس خستگی نمی کنید کارهایی مانند اتو کشیدن، شستن و خشک کردن لباس ها، شستن ظرف ها و پخت و پز، مانعی ندارد.
- از بخور یا هر وسیله های که بخار آب را در هوا پراکنده می کند استفاده نکنید، زیرا ممکن است آلوده به باکتری های آبزی باشد.
- از عفونت هایی که عوامل آن ها از قبل منتقل شده اند پیشگیری کنید
نگهداری از حیوانات در منزل ایرادی ندارد ولی لازم است تماس مستقیم با حیوانات را به حداقل برسانید، به خصوص اگر حیوان خانگی شما بیمار است. بهتر است رسیدگی به حیوانات را به عهده ی اعضای دیگر خانواده یا دوستانتان بگذارید.
توصیه می شود که در دوره ی پس از پیوند، از نگهداری جوجه ، جوجه اردک و خزندگان خودداری کنید زیرا می توانند باعث انتقال باکتری سالمونلا و عفونت های خطرناک ناشی از آن شوند.
اگر در خانه گربه نگه می دارید، جعبه ی شن (جعبه ی مخصوص ادرار و مدفوع گربه و بعضی از حیوانات کوچک خانگی دیگر) را در آشپزخانه و هر جای دیگری از خانه که محل آماده سازی و طبخ غذا است، دور نگه دارید. به مدت حداقل 6 ماه پس از انجام پیوند و تا زمانی که داروهای سرکوبگر ایمنی مصرف می کنید وظیفه ی تمیز کردن جعبه ی شن را به عهده ی دیگران بگذارید. با انجام این توصیه ها احتمال ابتلا به عفونت های ناشی از انگل توکسوپلاسما به حداقل می رسد.
* به هیچ عنوان گربه های خیابانی را نوازش نکنید و اجازه ندهید گربه ی خودتان از خانه خارج شود.
اگر در خانه سگ نگه می دارید، به هیچ عنوان به مدفوعش دست نزنید. گوشت حیوانات شکارشده را نخورید و به شکار هم نروید زیرا شکار بسیاری از حیوانات مستلزم دراز کشیدن بر روی زمین است. (اصلاً به طور کلی شکار نروید!!!!!!!!!!!!!). اگر به ماهی گیری رفته اید، ماهی را خودتان تمیز نکنید.
- تماس با بچه های کوچک
اگر بچه ی کوچکی دارید و ناچارید پوشک او را عوض کنید، حتماً از دستکش و ماسک استفاده کنید و پس از تعویض پوشک و درآوردن دستکش ها، دستان خود را با آب و صابون بشویید. اگر فرد دیگری در کنار شما هست، از او بخواهید که تعویض پوشک کودکتان را به عهده بگیرد.
- سلامت آب
پس از انجام پیوند از راه رفتن، شنا کردن و بازی کردن در استخرها، دریاچه ها، برکه ها، پارک های آبی، چشمه ها، جکوزی و غیره و هم چنین استحمام در حمام های عمومی پرهیز کنید.
از نوشیدن آب چاه دوری کنید، زیرا مقدار آلودگی میکروبی آن مشخص نیست. البته اگر آب چاه توسط سازمان آب و فاضلاب تصفیه شده باشد و میزان آلودگی میکروبی آن مشخص و در حد استاندارد باشد، می توان آن آب را نوشید.
اگر آب شیر (آب شهری) مصرف می کنید و از وضعیت آلودگی میکروبی آن باخبر نیستید، پیش از نوشیدن حداقل برای یک دقیقه آن را بجوشانید.
اگر می خواهید آب معدنی مصرف کنید، حتماً از وضعیت آلودگی میکروبی آن (به خصوص آلودگی با قارچ کریپتوسپوریدیوم) اطمینان حاصل کنید.
- سلامتی در حین سفر
بهتر است اعضای خانواده و کسانی که با آن ها در تماس نزدیک هستید، در برابر بیماری هایی که واکسن اختصاصی دارند (مثل کزاز، فلج اطفال، سرخک، سرخجه، اوریون، آنفولانزا و پنوموکوک) واکسینه شوند. در مورد تزریق واکسن آنفولانزا نیز با پزشک خود مشورت کنید.
کودکانی که با فرد دارای نقص ایمنی زندگی می کنند باید حتماً واکسن سه گانه MMR (سرخک، سرخجه، اوریون) را دریافت کنند. با وجود این که واکسن MMR از نوع ویروس زنده است، احتمال انتقال آن وجود ندارد. واکسن واریسلا (آبله مرغان) هم حاوی ویروس زنده است. آکامی متخصصان اطفال آمریکا توصیه می کند که کودکان این واکسن را دریافت کنند.
رابطه غذا و عفونت
بهداشت غذا
بیماری های عفونی ناشی از مصرف مواد خوراکی آلوده همچنان یکی از دلایل مهم مرگ و میر در جهان به شمار می روند. سلامت غذایی برای همه ی افراد به خصوص گروه های خطر (زنان باردار، افراد بالای 65 سال، نوزادان و کودکان، افرادی که سیستم ایمنی آن ها سرکوب شده است، کسانی که پیوند عضو یا مغز استخوان گرفته اند، افرادی که تحت درمان با داروهای سرکوبگر ایمنی هستند، و بیماران مبتلا به مرض قند یا دیابت) از اهمیت بالایی برخوردار است.
در هنگامی که سیستم ایمنی شما به دلیلی (مانند شیمی درمانی، پرتودرمانی، بیماری ایدز، پیوند مغز استخوان، پیوند عضو، مصرف داروهای سرکوبگر ایمنی و …) تضعیف شده است باید توجه داشته باشید که خوردن بعضی از مواد غذایی می تواند برای شما پرخطر باشد.
خرید مواد غذایی
در هنگام خرید حتماً به تاریخ انقضا توجه کنید. از خریدن کنسروهای ضربه خورده و بادکرده، تخم مرغ های غیر یخچالی و ترک خوره، غذاهای کپک زده، مواد غذایی بالک (فله ای) خودداری کنید. خرید مواد غذایی را بلافاصله قبل از برگشتن به منزل انجام دهید تا مواد غذایی مدت طولانی خارج از یخچال نمانند.
آب کردن غذاها و مواد غذایی یخ زده
سه روش بهداشتی برای آب کردن غذاهای منجمد وجود دارد:
- در یخچال: پس از آب شدن مواد غذایی در یخچال، موادی مثل انواع گوشت چرخ کرده، گوشت تکه ای (مثل گوشت خورشتی)، گوشت مرغ و آبزیان برای یک تا دو روز قابل طبخ هستند.
- زیر شیر آب سرد: وقتی به وسیله ی آب، یخ مواد غذایی را آب می کنید، مراقب باشید که بسته بندی آن نشتی نداشته باشد. ممکن است مواد غذایی، بدین ترتیب در معرض میکروب های موجود در محیط قرار بگیرند. ظرف حاوی بسته ی مواد غذایی را از شیر آب سرد پر کنید و هر 30 دقیقه یک بار، طرف را خالی و پر کنید تا یخ کاملاً آب شود. مواد غذایی یخ زده که به وسیله ی آب سرد، آب شده اند باید سریع پخته شوند و به هیچ عنوان نباید دوباره در فریزر قرار بگیرند.
- در مایکروویو: اگر به وسیله ی مایکروویو غذای منجمد شده را آب کرده اید، باید بلافاصله آن را بپزید چون ممکن است در مایکرویو، شروع به پختن کرده باشد. پس از پختن غذا می توانید آن را مجدداً فریز کنید.
کنترل دمای مواد غذایی
بیشتر باکتری ها در دمایی بین 5/4 تا 60 درجه ی سانتی گراد زندگی می کنند که شامل دمای اتاق (بین 20 تا 25 درجه ی سانتی گراد) می شود. پس نگهداری مناسب در یخچال و پخت و پز صحیح به پیشگیری از مسمویت های غذایی کمک می کند.
- غذای داغ را در دمای بالاتر از 60 درجه سانتی گراد نگه دارید و سریعاً مصرف کنید.
- غذای داخل یخچال را در دمای کمتر از 5/4 درجه ی سانتی گراد نگه دارید.
- غذای پخته شده را می توانید به مدت 3 تا 4 روز در یخچال نگهداری کنید. اگر یخچال شما به خوبی مواد را سرد نمی کند و دمای آن بالاتر از 5/4 درجه است، نهایتاً غذای داخل آن به مدت 2 روز قابل استفاده است.
- غذاهای یخچالی را بعد از گذشتن تاریخ انقضای آن ها دور بریزید.
نگهداری غذا
- باقی مانده ی غذا را در ظرف های کوچک و کم عمق تقسیم کنید تا سریع تر خنک شود.
- ظرف دو ساعت پس از پختن غذا، باقی مانده ی آن را داخل یخچال بگذارید.
- اگر غذایی بیشتر از دو ساعت خارج از یخچال مانده، آن را دور بریزید.
- غذای یخچالی را پیش خوردن تا دمای 75 درجه ی سانتی گراد، گرم کنید.
- سوپ، سس ها و خوراکی های مایع دیگری را که در خانه تهیه کرده اید، پیش از مصرف بجوشانید.
- غذاهای سرد را در دمای کمتر از 5/4 درجه ی سانتی گراد نگهداری کنید.
شستشوی مواد غذایی
می توانید احتمال ابتلا به مسمومیت های غذایی را با حمل بهداشتی، شستشو و ضدعفونی مناسب، پخت و پز صحیح و نگهداری در دمای مناسب کاهش دهید. محل نگهداری مواد غذایی هم باید تمیز و بهداشتی باشد. قفسه ها، روی پیشخوان (اُپن) آشپزخانه، یخچال، فریزر، لوازم آشپزخانه، حوله، اسفنج و سایر وسایل را تمیز نگه دارید.
- کلیه ی نواحی دستان خود را با آب گرم و صابون برای 15 تا 20 ثانیه بشویید، با یک حوله ی تمیز یا دستمال کاغذی آن ها را خشک کنید و شیر آب را به وسیله ی دستمال کاغذی ببندید.
- بلافاصله پس از دست زدن به مواد غذایی خام، دستان خود را بشویید.
- همه ی مواد غذایی تازه (حتی میوه هایی که پوست دارند) را حتماً به خوبی با آب بشویید.
- برای شستن کلیه ی مواد خوراکی ای که با خاک تماس داشته اند، از برس تمیز استفاده کنید که پیش از کندن پوست، خاک و گل (که می توانند حاوی باکتری باشند) از تمام سطح آن پاک شود.
- در هنگام شستن کاهو و کلم دقت ویژه داشته باشید تا تمام سطوح برگ ها تمیز شوند.
- اگر فرآورده ای که تهیه کرده اید آماده برای مصرف است، نیاز به شستشوی مجدد ندارد.
- بعضی از فرآورده های بسته بندی شده مانند شیرهای پاکتی در شرایط بهداشتی نگهداری نمی شوند. آن ها را پیش از گذاشتن در یخچال بشویید.
- سرکه و آبلیمو به دلیل خاصیت اسیدی می توانند مقداری اثرات ضدعفونی کننده داشته باشند. یکی از روش های شستن مواد غذایی این است که سرکه یا آبلیمو روی آن ها اسپری کنید و پس از چند دقیقه با آب سرد بشویید.
- دستمال ها، اسفنج ها و حوله های آشپزخانه را مکرراً تعویض کنید.
- می توانید اسفنج آشپزخانه را داخل ماشین ظرفشویی بشویید و پس از شستشو فشار دهید و بگذارید در هوای اتاق خشک شود. اگر به ماشین ظرفشویی دسترسی ندارید، اسفنج را تعویض کنید.
- پیش از باز کردن هر نوع خوراکی که در قوطی بسته بندی شده، درب آن را بشویید. باید [در]قوطی بازکن را هم پس از هر بار استفاده، بشویید.
- استفاده از تخته گوشت: برای خرد کردن مواد غذایی خام و پخته از تخته های مختلف استفاده کنید تا از بروز آلودگی جلوگیری شود. شستشوی تخته سه مرحله دارد: 1. شستن با آب گرم و مایع ظرفشویی 2. شستن با محلول ضدعفونی کننده ی حاصل از مخلوط کردن یک قاشق غذاخوری مایع سفیدکننده در 4 پیمانه آب (تخته را به مدت 2 دقیقه در این محلول بگذارید) 3. آب کشیدن تخته با آب داغ. همه ی تخته های برش پلاستیکی و چوبی در طول زمان، خراب می شوند. وقتی شیارهای ایجاد شده روی تخته برش آنقدر عمیق شدند که تمیز کردن آن ممکن نبود، حتماً تخته را دور بیندازید.
پختن غذا
بسیاری از باکتری هایی که باعث مسمومیت های غذایی می شوند، به وسیله ی حرارت از بین می روند، پس پختن مناسب و کامل مواد غذایی باعث پیشگیری از بسیاری از این بیماری ها خواهد شد. علی الخصوص تخم مرغ، گوشت و مرغ در معرض آلودگی هستند.
استفاده از اجاق گاز، فِر و مایکروویو
در هنگام گرم کردن غذاهای نیمه آماده یا یخ زده، اطمینان حاصل کنید که غذا به طور کامل طبخ شده است تا از نابودی تمامی میکروب ها مطمئن باشید.
- غذاها را مطابق دستورالعمل دستگاه (تنظیمات دما و زمان) به طور کامل بپزید.
- اطمینان حاصل کنید زمان طبخ برای پخته شدن کامل آن غذا مناسب بوده است.
- اگر از گاز یا فر معمولی استفاده می کنید، غذا را به مدت کافی و در دمای مناسب بپزید.
تخم مرغ
- تخم مرغ را پیش از خوردن به طور کامل بپزید. زرده و سفیده باید سفت شود.
- از خوردن تخم مرغ خام و خوراکی هایی که حاوی تخم مرغ خام هستند، مانند خمیر نپخته، سس سزار، بستنی خانگی و غیره خودداری کنید.
- تخم مرغ های نیم پز مانند نیمرویی که زرده ی آن کاملاً نپخته و نیز تخم مرغ عسلی را نخورید.
- محصولات حاوی تخم مرغ پاستوریزه برای مصرف مناسب هستند.
گوشت
- تمامی انواع گوشت ها به طور کامل بپزید (Well-done).
- به هیچ عنوان غذاهای حاوی گوشت خام ماهی یا سایر آبزیان (مانند سوشی، صدف خام و …) را نخورید.
- گوشت های فرآوری شده مانند کالباس هم باید به صورت آب پز یا داخل فر یا مایکروویو پخته شوند.
خوردن غذا خارج از خانه
- غذای داغ را در دمای بالاتر از 60 درجه سانتی گراد نگه دارید و سریعاً مصرف کنید.
- غذای داخل یخچال را در دمای کمتر از 5/4 درجه ی سانتی گراد نگه دارید.
- غذای پخته شده را می توانید به مدت 3 تا 4 روز در یخچال نگهداری کنید. اگر یخچال شما به خوبی مواد را سرد نمی کند و دمای آن بالاتر از 5/4 درجه است، نهایتاً غذای داخل آن به مدت 2 روز قابل استفاده است.
- غذاهای یخچالی را بعد از گذشتن تاریخ انقضای آن ها دور بریزید.
- همراه غذای خود هیچ نوع دورچینی (مثل سالاد، سبزیجات، پیاز، سس آماده شده در رستوران و ...) سفارش ندهید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر علائم آنفلوانزا یا سرماخوردگی دارید در صورت مشاهده ی موارد زیر حتماً به پزشک مراجعه کنید:
- تب بالاتر از°C 5/39 (در بزرگسالان)، تب بالاتر از°C 38 (در نوزادان تا دوازده هفته)، تبی که مکرراً به بالای°C 40 می رسد (در کودکان در هر سنی)، یا تب بیشتر از 24 ساعت (در کودکان کمتر از دو سال)، یا بیشتر از 3 روز (در کودکان بالای دو سال).
- تب همراه با عرق، لرز و سرفه همراه با خلط رنگی
- ورم کردن غدد لنفاوی
- درد شدید سینوس، درد قفسه ی سینه، سردرد
- سرگیجه و پریشانی
- تهوع یا درد شکمی مداوم
- ننوشیدن مایعات کافی یا علائم کم شدن آب بدن مانند کم شدن ادرار نسبت به مواقع عادی
- در کودکان: خواب آلودگی غیر معمول یا ناتوانی در برقراری ارتباط با اطراف، گریه ی مداوم، درد گوش، تنفس دشوار یا سفت شدن گردن.
چه کار کنیم که بهتر شویم؟
بهترین روش برای بهتر شدن سرماخوردگی، کنترل علائم است. استراحت زیاد، نوشیدن مایعات فراوان (آب، سوپ های آبکی و …)، غرغره ی آب نمک ولرم برای کاهش گلودرد و استفاده از قطره بینی برای بهبود ترشحات، می تواند کمک کننده باشد.
پزشک شما با توجه به علائم خاصی که دارید به شما توصیه های لازم را می کند.
بعضی افراد به اشتباه فکر می کنند که آنتی بیوتیک در درمان سرماخوردگی و آنفلوانزا مؤثر است. در واقع آنتی بیوتیک ها فقط روی باکتری ها اثر دارند، عامل ایجاد کننده ی آنفلوانزا و سرماخوردگی ویروس ها هستند و درمان آن ها باید با داروهای ضد ویروس انجام شود.
نکاتی برای پیشگیری
به یاد داشته باشید ترشحات تنفسی به شکل قطرات بسیار کوچک حاوی ویروس های آنفلوانزا و سرماخوردگی از راه بینی، چشم ها و دهان وارد بدن شما می شوند. بر اساس دستورالعمل های منتشرشده توسط مرکز کنترل و پیشگیری بیماری های آمریکا (CDC)، ویروس آنفلوانزا می تواند از فاصله ی 8/1 متر هم منتقل شود. یک روز پیش از شروع علائم و بین 5 تا 7 روز اول ابتلا به آنفلوانزا، می توانید ناقل ویروس باشید. کودکان برای مدت طولانی تری توانایی انتقال بیماری را دارند. سرماخوردگی، معمولاً برای مدت 2 تا 3 روز پس از شروع علائم قابل انتقال است.
در ادامه روش هایی برای کاهش انتشار ویروس آورده شده:
- مکرراً دست ها را بشویید؛ به خصوص پس از عطسه، سرفه و گرفتن بینی
- هنگام سرفه یا عطسه، جلوی بینی و دهانتان را بگیرید
- با افرادی که نشانه های بیماری را دارند، تماس نزدیک برقرار نکنید
- از ظرف و لیوان مشترک استفاده نکنید
- در هنگام بیماری در منزل بمانید. برای سرماخوردگی دو تا سه روز استراحت کافی است ولی در هنگام ابتلا به آنفلوانزا به مدت طولانی تری (مثلاً هفت روز) در خانه بمانید
- از تماس بدنی، بوسیدن یا دست دادن با کسانی که بیمار هستند، خودداری کنید. اگر احیاناً با کسی که مبتلا به سرماخوردگی یا آنفلوانزا است دست دادید، حتماً بلافاصله دستان خود را بشویید و پیش از شستن دست ها به هیچ عنوان، دهان و بینی خود را لمس نکنید
- سطوحی مانند دستگیره ی در و کلید برق را که مکرراً توسط افراد مختلف لمس می شوند، ضدعفونی کنید.
- برای کاهش احتمال ابتلا به آنفلوانزا: در صورت تأیید پزشک، واکسن آنفلوانزا را به صورت سالانه تزریق کنید. تزریق هر ساله ی واکسن مهم است زیرا پاسخ ایمنی بدن در مقابل ویروس آنفلوانزا در گذر زمان و با افزایش سن، ضعیف تر می شود. در ضمن ویروس آنفلوانزا به صورت مداوم در حال تغییر شکل دادن است. واکسن آنفلوانزا نیز هر ساله ارتقا داده می شود و شما را در برابر ویروس هایی که احتمالاً در سالِ پیش رو شیوع پیدا خواهند کرد، ایمن می سازد. برای کمک به مقابله با بیماری آنفلوانزا، هر فرد شش ماهه یا بزرگ تر می تواند واکسن آنفلوانزا را به صورت سالانه، دریافت کند.
راهنمای عوامل عفونی
(میکروب ها)
یک عامل بیماری زای عفونی(میکروب)، موجود میکروسکوپی زنده ای است که می تواند با ایجاد اختلال در عملکرد بدن میزبان خود، سبب ایجاد بیماری شود. جرم ها به چندین گروه تقسیم می شوند که مهم ترین آن ها باکتری ها، ویروس ها، قارچ ها، انگل ها و پریون ها هستند. هر یک از این گروه ها، شامل انواع بسیاری هستند که می توانند اَشکال متعددی از بیماری را باعث شوند؛ از سرماخوردگی ساده ی فصلی گرفته تا عفونت های خطرناک و کشنده.
همه ی این پاتوژن ها برای ادامه ی رشد و تأمین غذای خود، وارد بدن میزبان خود می شوند. ممکن است بدن انسان، به تنهایی از پس این عوامل برنیاید. در این حالت به مصرف دارو نیاز داریم. باید بدانید که آنتی بیوتیک ها تنها بر روی عفونت های ناشی از باکتری ها مؤثرند. در این بروشور با انواع عوامل عفونی بیماری زایی آشنا می شوید که به بدن انسان حمله می کنند.
باکتری ها
- فنری
- استوانه ای
- کروی
قارچ ها و انگل ها
قارچ ها، انگل های تک سلولی و کرم های انگلی از عوامل بیماری زا هستند که در بدن میزبان زندگی می کنند؛ قارچ ها پوست و اندام ها را درگیر می کنند، انگل های تک سلولی بیماری هایی چون مالاریا ایجاد می کنند و کرم ها با تغذیه از بدن مشکلاتی مانند کرمک به وجود می آورند.
- قارچ ها
- انگل تک سلولی
- کرم انگلی
ویروس ها
ویروس ها، قطعات ماده ی ژنتیکی (DNA یا RNA) هستند که در یک پوسته ی محافظ پیچیده شده اند. ویروس ها ماده ی ژنتیکی خود را وارد DNA سلول میزبان کرده و از امکانات آن برای تقسیم خود استفاده می کنند. یک ویروس می تواند هزاران ویروس شبیه خود را تولید کند. ویروس ها انواع بسیاری دارند و طیف وسیعی از بیماری ها از آبله مرغان و سرماخوردگی ساده گرفته تا هاری و ایدز، ناشی از ویروس ها هستند. برای پیشگیری از بعضی ابیماری های ویروسی، واکسن ساخته شده است، ولی بسیاری از آن ها هم چنان غیر قابل پیشگیری هستند.
- چند وجهی
- کروی
- مارپیچی
پریون ها
شاید بتوان گفت پریون ها، عجیب ترین عوامل عفونی هستند. پریون ها، در واقع پروتئین های تغییر شکل یافته ای هستند که توان بیماری زایی و انتقال، از میزبانی به میزبان دیگر را دارند. جنون گاوی، نمونه ای از بیماری های ناشی از پریون ها است که در آن، سلول های عصبی میزبان از بین می روند. در حال حاضر، درمان قطعی برای این بیماری ها وجود ندارد.
- پریون
آنتی بیوتیک چیست؟
ممکن است پزشک تان تشخیص بدهد که به آنتی بیوتیک نیاز دارید. آنتی بیوتیک ها گروه بزرگی از داروها هستند که بر روی عفونت های باکتریایی مؤثرند و به شکل های خوراکی (مایع (سوسپانسیون یا شربت)، قرص و کپسول)، تزریقی و موضعی (کرم یا پماد) وجود دارند. معمولاً برای عفونت های جدی تری که نیاز به بستری شدن دارند، از شکل تزریقی این داروها استفاده می شود. بعضی از آنتی بیوتیک ها به شکل موضعی هم موجود هستند و برای عفونت های سطحی و پوستی قابل استفاده اند.
چگونه بیشترین سود را از مصرف آنتی بیوتیک ببرید؟
برای استفاده ی بهینه از آنتی بیوتیک باید آن را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید.
نام دارو، زمان مصرف و نحوه ی مصرف را از پزشک و داروساز خود بپرسید. اگر هم زمان داروی دیگری مصرف می کنید، به پزشک اطلاع دهید.
آیا واقعاً به آنتی بیوتیک نیاز دارم؟
به آنتی بیوتیک بله بگویید، وقتی که:
طبق تشخیص پزشک مبتلا به عفونت های خاصی هستید که ناشی از باکتری ها هستند.
به آنتی بیوتیک نه بگویید وقتی که:
نکته مهم تاثیر آنتی بیوتیک بر باکتری و ویروس
آنتی بیوتیک ها تنها زمانی مورد نیاز هستند که عفونت، ناشی از باکتری ها باشد. آنتی بیوتیک ها بر روی عفونت های ویروسی بی تأثیرند.
آیا آنتی بیوتیک ها عوارض جانبی دارند؟
همه ی آنتی بیوتیک ها عوارض خاص خودشان را دارند. وقتی بدون دلیل آنتی بیوتیک می خورید، نه تنها برای شما فایده ای ندارد، بلکه شما را در معرض عوارض جانبی قرار می دهد.
اسهال
عفونت قارچی
تهوع
گیجی
ضایعات
ممکن است عوارض جانبی جدی تری مانند اسهال های مقاوم به درمان، آسیب های روده ای و حتی مرگ نیز اتفاق بیفتد. هم چنین ممکن است بدن شما به آنتی بیوتیک ها، واکنش های حساسیتی خفیف تا تهدیدکننده ی زندگی نیز نشان دهد.
آنتی بیوتیک ها زندگی انسان ها را نجات می دهند. وقتی که بیمار به آنتی بیوتیک نیاز دارد، مزایای مصرف آن باید بیشتر از خطراتی باشد که برای او ایجاد می شود.
از هر 5 مراجعه ی بیماران به بخش اورژانس، به دلیل عوارض جانبی دارویی، 1 مورد مربوط به مصرف آنتی بیوتیک هاست
باکتری های مقاوم به آنتی بیوتیک چه هستند؟
مقاومت میکروبی وقتی رخ می دهد که باکتری ها، دیگر به داروهایی که برای کشتن یا کنترل آن ها طراحی شده اند، پاسخ ندهند. هر بار که آنتی بیوتیک مصرف می کنیم، ممکن است مقاومت ایجاد شود.
هرساله در کشور آمریکا 2میلیون نفر توسط باکتری های مقاوم به آنتی بیوتیک بیمار می شوند و حداقل 23هزار نفر در نتیجه ی این عفونت ها جان خود را از دست می دهند
این باکتری ها هستند که به آنتی بیوتیک مقاوم می شوند
نه بدن ما
پس از ایجاد مقاومت، باکتری های مقاوم تقسیم می شوند
این باکتری های مقاوم، به آنتی بیوتیک ها پاسخ خوبی نمی دهند و
افراد دیگر را هم بیمار می کنند
آیا می توانم بدون استفاده از آنتی بیوتیک بهتر شوم؟
ویروس های تنفسی معمولاً بدون نیاز به درمان، در طول یک یا دو هفته بهبود پیدا می کنند. برای این که سالم بمانید و به سلامت دیگران کمک کنید می توانید:
واکسن های لازم
را تزریق کنید
وقتی بیمارید
در خانه بمانید
هنگام سرفه و عطسه جلوی
دهان و بینی تان را بگیرید
دائم دستان تان
را بشویید
وقتی به تشخیص پزشک، به آنتی بیوتیک نیاز ندارید
اصرار نکنید برای تان آنتی بیوتیک نسخه کند
برای درمان علامت های بیماری
از دکتر داروساز کمک بگیرید
سوألاتی که باید از پزشک خود بپرسید
اگر کودک تان بیمار است، حتماً این سوألات را از پزشک بپرسید:
1. بهترین درمان برای بیماری فرزند من چیست؟
ممکن است کودک شما بدون استفاده از آنتی بیوتیک بهبود پیدا کند. از پزشک بپرسید بهترین راه بهبودی چیست.
| علائم بالینی |
دلیل معمول |
آیا به آنتی بیوتیک نیاز داریم؟ | ||
| باکتری | باکتری یا ویروس | ویروس | ||
| گلودرد استرپی | ✅ | بله | ||
| سیاه سرفه | ✅ | بله | ||
| عفونت ادراری | ✅ | بله | ||
| عفونت سینوس ها | ✅ | شاید | ||
| عفونت گوش میانی | ✅ | شاید | ||
| برونشیت (در کودکان سالم و بزرگسالان) | ✅ | خیر | ||
| سرماخوردگی/ آبریزش بینی | ✅ | خیر | ||
| گلودرد (به جز گلودردی که طبق تشخیص پزشک باکتریایی است) | ✅ | خیر | ||
| آنفولانزا | ✅ | خیر | ||
تنها کسی که می تواند تشخیص دهد بیماری شما یا کودک تان از چه نوع است و نیاز به چه نوع درمانی دارد، پزشک شماست.
2. چه کار می توانم بکنم که حال بیمار (بزرگسال یا کودک) بهتر شود؟
بهترین روش برای بهترشدن سرماخوردگی، کنترل علائم است. مسکّن ها، داروهای تب بُر، قطره ها و اسپری های بینی حاوی کلرید سدیم (برای بهبود ترشحات و شست وشوی محیط بینی)، کمپرس گرم، نوشیدن مایعات فراوان (آب، سوپ های آبکی و…)، غرغره ی آب نمک ولرم یا سرم شستشو (برای کاهش گلودرد و شست وشوی حلق) و استراحت فراوان، بهترین روش های کمک کننده به بهبودی هستند. تب، نشان می دهد که بدن شما در حال مبارزه با عامل بیماری زاست. معمولاً موارد تب، خود به خود بهبود پیدا می کنند، ولی کنترل تب در کودکان بسیار مهم است.
در مورد چه مسائلی می توانید از داروساز خود کمک بگیرید؟
دکتر داروساز یک فرد متخصص در خصوص اطلاعات دارویی است و می تواند به شما بگوید داروی شما چیست، باید در چه شرایط و دمایی نگهداری شود، به چه علت برای تان تجویز شده و نحوه ی صحیح مصرف آن چگونه است. هم چنین می توانید از داروساز، درباره ی داروهای مصرفی دیگرتان، احتمال بروز تداخلات دارویی و عوارض جانبی سوأل کنید. او به شما خواهد گفت که چه مواردی نیاز به بررسی بیشتر دارند و در چه شرایطی حتماً باید به پزشک مراجعه کنید.
بعضی از علائم با بیماری های وخیم تری در ارتباط هستند و نیاز به بررسی فوری دارند. این علامت ها را در زیر می بینید:
- سردرد شدید
- سردشدن پوست بدن یا تغییر رنگ آن
- بثورات پوستی (راش)
- گیجی، عدم توانایی در صحبت کردن
- مشکلات تنفسی مانند نفس نفس زدن، تیرگی پوست اطراف لب ها و کشیده شدن پوست بین و بالای دنده ها به داخل در هنگام تنفس
- درد قفسه ی سینه
- مشکل در بلع غذا و ریختن آب دهان
- سرفه ی توأم با ترشحات خونی از دهان
- بدترشدن حال با گذشت زمان
نکاتی که می تواند به مصرف صحیح دارو کمک کند:
ساعت کوک کنید یا از ریمایندر تلفن همراه استفاده کنید
داروهای تان را کنار وسیله ای بگذارید که حتماً در طول روز آن را می بینید
داروهای تان را هر روز سر ساعت مصرف کنید
برای خودتان برنامه بنویسید
هیچ وقت باقی مانده ی آنتی بیوتیک را نگه ندارید و به دیگران هم ندهید